Ghi chú: Phần dưới đây là bài dịch Phụ lục B của cuốn Apprenticeship Patterns.


Ghi chú

Tôi đã đăng nội dung này lên blog của mình vào ngày 22 tháng 8 năm 2007. Lời kêu gọi hành động này nhằm vào những người có khả năng thuê người học nghề và tổ chức chương trình học nghề. Ngay cả khi bạn không sở hữu sức mạnh này, tôi hy vọng bạn có thể giữ những lời này trong tâm trí khi bạn trải qua những năm tháng học nghề.

— Dave Hoover

Tại Hội nghị Agile 2007 tuần trước, tôi lẻn vào nghe 30 phút cuối cùng trong bài nói chuyện của Bác Bob về Nghề Thủ công và Tinh thần Nhà nghề. Bình thường khi bác nói về Nghề Thủ công, bác hay nói các tiểu tiết trứng rận mạt sạn sát mặt đất trong việc làm thủ công, chẳng hạn như các hành dụng và công cụ cụ thể, nhưng hôm ấy bác đã dành hẳn một trang slide về trình bày về hoạt động học việc. Bác nhá qua một chút về thực trạng rằng việc hầu hết các trường đại học không trang bị cho sinh viên tốt nghiệp đủ kỹ năng để cho phép họ bàn giao phần mềm đủ chất lượng từ ngày đầu tiên, chưa kể đến số lượng lớn những người ngoài ngành mới nhảy vào tham gia lĩnh vực phát triển phần mềm và thậm chí còn chưa bao giờ được tham gia vào những khóa khoa-học-máy-tính-không-đầy-đủ mà Bob đang đề cập đến . Bob khẳng định rằng chúng ta cần phải đào tạo nghề cả cho những người trẻ, những sinh viên tốt nghiệp lẫn người mới vào nghề. Ông khẳng định rằng điều kiện học tập hiệu quả nhất là một nơi có số lượng nhỏ những người học nghề làm việc cùng với một số còn ít hơn các thợ bạn - những người đang nhận hướng dẫn từ một bậc thầy. Tôi đã nghe như hát hay cho đến khi Bob thăm dò trong khán giả xem có bất cứ ai đã từng làm việc trong môi trường kiểu đó chưa. Tôi tự hào giơ tay lên, nhưng rồi lồng ngực tôi lõm cả vào khi nhìn quanh và nhận ra mình là người duy nhất giơ tay.

Đối với những người còn lại tại hội nghị, tôi cảm thấy tự hào khi đã làm rạng rỡ Obtiva Studio như một hiện tượng độc đáo. Nhưng tôi cũng phải vật lộn với cảm giác buồn bã và thất vọng vì sự ít ỏi trong cơ hội học nghề mà ngành công nghiệp của chúng ta đang cung cấp cho sinh viên tốt nghiệp và những người mới vào nghề. Tôi ôm tâm trạng thất vọng nhất với các công ty nhỏ (1-20 người) được tạo nên hoàn toàn bởi các siêu cao thủ đẳng cấp thế giới về phát triển, huấn luyện và người hướng dẫn. Tôi hiểu nguyên tắc của họ khi chỉ thuê những người có hơn 5 năm kinh nghiệm chuyên môn và có tiếng tăm nhất định, nhưng tôi tin rằng họ đang gây tổn thương cho ngành công nghiệp bằng cách ngầm từ chối trách nhiệm huấn luyện tập sự cho một vài người.

Đâu là nơi mà sinh viên tốt nghiệp và người mới vào nghề phải đến trong khi họ đang tìm kiếm cho công viêc đầu tiên? Họ đến những nơi mà người ta thuê người ở trình độ thấp. Đây là nơi chúng ta để mất đi nhiều nhất trong số những tài năng tiềm ẩn, ở đó họ ngầm chịu đựng ở tầng dưới cùng của sự tầm thường của các tổ chức phát triển quan liêu và cồng kềnh. Hãy tưởng tượng nếu như Nathaniel Talbott thời trẻ, thiếu kinh nghiệm và không đủ điều kiện để làm gì tốt hơn, đã tìm tới một “vị trí sơ cấp”, thay vì trở thành người đầu tiên học việc của RoleModel Software. Chắc chắn rằng rồi sẽ có ai đó khác viết ra các kiểm thử đơn vị cho Ruby. Và Nathaniel có lẽ vẫn sẽ trở thành một nhà phát triển phần mềm tốt. Nhưng tôi tin rằng việc học nghề của Nathaniel đã tác động đến ngành công nghiệp của chúng ta, và chúng ta đã khá khẩm hơn nhờ có điều đó.

Học nghề không chỉ đơn giản là tuyển dụng những người có trình độ sơ cấp. Học nghề còn ghép cặp người học với một người thợ bạn. Điều đó không có nghĩa là họ luôn lập trình theo cặp, nhưng nó có nghĩa là người thợ bạn này đang giám sát tiến trình học việc và người học việc có một nhà phát triển có kinh ngiệm, bằng xương bằng thịt, ở ngay bên cạnh, để có cơ hội quay sang và hỏi xin hướng dẫn.

Hơn nữa, người học việc không nhất thiết phải là người có trình độ sơ cấp. Người học việc đầu tiên của chúng tôi đã có một hai năm kinh nghiệm dắt lưng. Một số vẫn đang đi học tại trường. Một số đã tốt nghiệp. Thậm chí còn có người đang làm lại sự nghiệp IT của mình. Người học việc là những người sẵn sàng đảm nhận vị trí non nớt để tối đa hóa cơ hội học tập, trái ngược với những người cố gắng nhanh chóng leo lên vị trí để có thể tối đa hóa thu nhập. Theo kinh nghiệm của tôi, nếu người học việc có tài năng và thái độ đúng mực, thu nhập của họ chắc chắn sẽ tăng theo lượng kiến thức họ học được.

Mong các bạn xem xét việc lập một khóa học việc tại tổ chức của mình. Tôi tin rằng học việc là niềm hy vọng tốt nhất mà chúng ta có để giải quyết sự thiếu hụt nhân tài cho nghành công nghiệp.

Tôi đã may mắn được học tại một trường đại học lớn, nơi tôi học được nhiều lý thuyết (sau này thì ít lý thuyết hơn). Tuy nhiên, thứ thực sự mang đến kinh nghiệm lại là chương trình học việc tôi đã được tham gia. Một trong những người đã tốt nghiệp qua khóa đó đã hướng dẫn tôi. Anh ấy không hẳn đã dạy tôi điều gì, nhưng đã chỉ cho tôi vài ví dụ về tư duy của một lập trình viên giỏi. Làm việc với anh ấy hàng tháng, tôi đã bị thuyết phục bởi nhiều kiến thức thực tế về thiết kế, viết mã và gỡ lỗi hơn bất kỳ khóa học nào có thể truyền đạt.

Sau đó, tôi quyết định khởi nghiệp ở London, nơi tôi thực hiện một khóa học việc khác. Sếp mới của tôi chỉ ra rằng phát triển phần mềm là vấn đề về con người hơn là về công nghệ. Anh ấy đã giúp tôi hiểu khía cạnh kinh doanh của ngành công nghiệp này và dạy tôi cách gây dựng các mối quan hệ cá nhân từ nền tảng của sức mạnh kỹ thuật.

Tôi đã “tốt nghiệp” từ hai khóa học việc rất khác nhau này và trở thành một nhà phát triển tốt hơn, hơn rất nhiều so với khi mới bắt đầu. Và với kinh nghiệm đó tôi trở thành một người đi theo đạo lý rằng làm việc với các bậc thầy là cách tốt nhất để học nghề.

— Dave Thomas, Software Craftsmanship, Pete McBeen, tr. xiv.